Tang thi không phải cương thi: khóa thuật ngữ mạt thế, tinh tế và quy tắc quái đàm trước khi dịch
Tri Thu知秋
Mục lục
- Tang thi hay cương thi? Hai chữ gốc, hai gói khác nhau
- Mạt thế: tang thi, tinh hạch và dị năng các hệ khóa ra sao?
- Tinh tế và cơ giáp: tinh thần lực cấp S, quang não, Tinh võng, trùng tộc
- Linh dị dân gian: lệ quỷ, âm khí, bóng đè, minh hôn, phù lục
- Quy tắc quái đàm và Cthulhu: quy tắc, điểm SAN, ô nhiễm nhận thức
- Trinh thám: pháp y, mật thất, bằng chứng ngoại phạm
- Truyện pha thể loại thì chọn gói nào, và hai gói không có gì?
- Chọn gói, quét tên căn cứ, khóa chữ của gói kia: làm theo thứ tự nào?
Truyện mạt thế dịch bằng AI hay vấp ở đúng chữ của thể loại: 丧尸 lúc "tang thi" lúc "cương thi", lẫn với 僵尸 của truyện ma; 晶核 thành "hạt nhân pha lê". Sang truyện quy tắc quái đàm thì 守则 thành "bộ luật", SAN值 thành "giá trị SAN". Trên NovelVerba có hai gói cho nhóm truyện này: Khoa Huyễn & Mạt Thế khóa 116 thuật ngữ gốc (tinh tế, cơ giáp, mạt thế), đếm đủ 209 dòng khi thêm chữ phồn thể; Linh Dị & Trinh Thám khóa 118 thuật ngữ gốc (linh dị dân gian, quy tắc quái đàm, trinh thám), đủ 204 dòng. Cộng lại là 234 thuật ngữ gốc, và hai gói không chung chữ gốc nào.

| Gói / nhóm thuật ngữ | Chữ gốc thường gặp | Cách dịch khóa sẵn |
|---|---|---|
| Khoa Huyễn & Mạt Thế: mạt thế (51 mục) | 丧尸 / 晶核 / 异能者 | tang thi / tinh hạch / dị năng giả |
| Khoa Huyễn & Mạt Thế: tinh tế, cơ giáp, gen (65 mục) | 机甲 / S级精神力 / 星网 | cơ giáp / tinh thần lực cấp S / Tinh võng |
| Linh Dị & Trinh Thám: linh dị dân gian (62 mục) | 僵尸 / 厉鬼 / 鬼压床 | cương thi / lệ quỷ / bóng đè |
| Linh Dị & Trinh Thám: quy tắc quái đàm, Cthulhu (26 mục) | 守则 / SAN值 / 认知污染 | quy tắc / điểm SAN / ô nhiễm nhận thức |
| Linh Dị & Trinh Thám: trinh thám (30 mục) | 法医 / 密室杀人 / 不在场证明 | pháp y / án mạng mật thất / bằng chứng ngoại phạm |
Mình từng theo một bộ mạt thế pha quy tắc quái đàm qua bản dịch bằng AI. Mấy chương đầu, thứ đi lang thang ngoài tường căn cứ được gọi là "tang thi". Tới chương mười mấy, cũng đám đó thành "cương thi", và mình ngồi lục lại xem tác giả có vừa thêm một loại quái mới không. Không có. Rồi nhóm nhân vật vào một tòa nhà dán tờ nội quy ở sảnh, bản dịch gọi tờ đó là "bộ luật", nghe như văn bản của tòa án chứ không phải tờ giấy sinh tồn mà cả chương xoay quanh. Cốt truyện vẫn đi được, nhưng cái lạnh sống lưng của thể loại rơi mất ở đúng mấy chữ ấy.
Tang thi hay cương thi? Hai chữ gốc, hai gói khác nhau
Sai ở chỗ coi 丧尸 và 僵尸 là một. 丧尸 là tang thi, xác sống nhiễm virus của truyện mạt thế, nằm trong gói Khoa Huyễn & Mạt Thế. 僵尸 là cương thi, xác chết bất hoại của truyện ma Trung Hoa, nằm trong gói Linh Dị & Trinh Thám. Hai mục, hai gói, hai cách dịch. Thứ bậc cũng hay bị đảo: 丧尸王 là Tang Thi Vương, còn 丧尸皇 là Tang Thi Hoàng, đứng trên cả Tang Thi Vương. Mình dựng một câu ngắn kiểu mạt thế để thấy rõ (câu ví dụ tự dựng để minh họa, không trích từ tác phẩm có bản quyền): "末世第三年,异能者小队带着十颗晶核回到幸存者基地,城外的丧尸潮还没有退去。" Cùng một câu, hai cách đọc:
Bản dịch bám từng chữ: "Năm thứ ba của ngày tận thế, tiểu đội siêu nhân mang mười hạt nhân pha lê về căn cứ, triều cương thi ngoài thành vẫn chưa rút." -> Bản dịch khi bật gói Khoa Huyễn & Mạt Thế: "Năm thứ ba mạt thế, tiểu đội dị năng giả mang mười viên tinh hạch về căn cứ người sống sót, triều tang thi ngoài thành vẫn chưa rút."
| Chữ gốc | Cách dịch khóa sẵn | Gói | Ý trong truyện |
|---|---|---|---|
| 丧尸 | tang thi | Khoa Huyễn & Mạt Thế | xác sống nhiễm virus |
| 僵尸 | cương thi | Linh Dị & Trinh Thám | xác chết bất hoại của truyện ma |
| 丧尸王 | Tang Thi Vương | Khoa Huyễn & Mạt Thế | tang thi tiến hóa có trí khôn, thống lĩnh bầy |
| 丧尸皇 | Tang Thi Hoàng | Khoa Huyễn & Mạt Thế | đứng trên cả Tang Thi Vương |
Mạt thế: tang thi, tinh hạch và dị năng các hệ khóa ra sao?
Nhóm mạt thế có 51 mục, phủ từ lúc tai biến nổ ra tới đời sống trong căn cứ. 晶核 là tinh hạch, tinh thể năng lượng kết tinh trong đầu tang thi hoặc dị thú, dùng để nâng cấp dị năng; dịch thành "hạt nhân pha lê" là mất luôn vai trò tiền tệ của nó trong truyện. 异能者 là dị năng giả, không phải "siêu nhân" hay lúc này lúc khác. Các hệ dị năng khóa theo cụm, nên dị năng hệ lôi không bị đọc thành "năng lực sấm" ở chương này và "dị năng sét" ở chương sau. Gói không đánh số cấp tang thi kiểu cấp một, cấp hai; thứ có sẵn là tang thi biến dị, tang thi cấp cao, Tang Thi Vương và Tang Thi Hoàng.
| Chữ gốc | Cách dịch khóa sẵn |
|---|---|
| 末世 / 末日 | mạt thế / tận thế |
| 丧尸潮 / 变异丧尸 / 高阶丧尸 | triều tang thi / tang thi biến dị / tang thi cấp cao |
| 晶核 | tinh hạch |
| 感染者 | người nhiễm bệnh |
| 异能 / 异能者 / 异能觉醒 | dị năng / dị năng giả / thức tỉnh dị năng |
| 空间系异能 / 雷系异能 / 治愈系异能 | dị năng hệ không gian / dị năng hệ lôi / dị năng hệ trị liệu |
| 随身空间 | không gian tùy thân |
| 幸存者基地 / 安全区 | căn cứ người sống sót / khu an toàn |
| 囤货 | tích trữ vật tư |
| 极寒 / 永夜 | cực hàn / vĩnh dạ |
Tinh tế và cơ giáp: tinh thần lực cấp S, quang não, Tinh võng, trùng tộc
Nhóm tinh tế, cơ giáp và gen có 65 mục, cùng nằm trong gói Khoa Huyễn & Mạt Thế. Chỗ dễ lệch nhất là các chữ đọc được từng mặt chữ: 星网 tách ra là sao và lưới nên hay thành "lưới sao", trong khi gói khóa là Tinh võng, mạng thông tin và thực tế ảo phủ khắp các tinh hệ. Cấp tinh thần lực giữ đúng chuỗi gốc có chữ Latin: S级精神力 là tinh thần lực cấp S, SSS级精神力 là tinh thần lực cấp SSS. 虫族 là trùng tộc, đứng đầu là Nữ hoàng Trùng tộc; gói không có thiết lập trùng tộc chia giống đực, giống cái như 雌虫, 雄虫, 虫母.
Biển tinh thần và tinh thần thể trong gói này dịch giống hệt nhóm Lính Gác Dẫn Đường ở bài Thuật ngữ đam mỹ, bách hợp và ABO khi dịch truyện Trung: công thụ, tin tức tố, Khôn Trạch, nên truyện tinh tế có thiết lập đó vẫn giữ được chữ.
| Chữ gốc | Cách dịch khóa sẵn |
|---|---|
| 星际 / 星际联邦 / 星际帝国 | tinh tế / Liên bang Tinh tế / Đế quốc Tinh tế |
| 星历 | Tinh lịch |
| 首都星 / 垃圾星 | hành tinh thủ đô / hành tinh rác |
| 星舰 / 母舰 | tinh hạm / mẫu hạm |
| 空间跃迁 / 虫洞 | bước nhảy không gian / lỗ sâu |
| 机甲 / 机甲师 / 机甲制造师 | cơ giáp / cơ giáp sư / cơ giáp chế tạo sư |
| 驾驶舱 | khoang lái |
| 精神力 / S级精神力 / SSS级精神力 | tinh thần lực / tinh thần lực cấp S / tinh thần lực cấp SSS |
| 精神力暴动 | bạo động tinh thần lực |
| 光脑 / 智脑 / 星网 | quang não / trí não / Tinh võng |
| 虫族 / 虫族女皇 | trùng tộc / Nữ hoàng Trùng tộc |
| 营养液 / 基因锁 | dịch dinh dưỡng / khóa gen |
Linh dị dân gian: lệ quỷ, âm khí, bóng đè, minh hôn, phù lục
Nhóm linh dị dân gian có 62 mục trong gói Linh Dị & Trinh Thám, gồm ma quỷ, âm phủ, cương thi, phong thủy, bùa và cổ trùng. Cặp hay bị gộp là 厉鬼 và 恶鬼: 厉鬼 là lệ quỷ, vong hồn chết oan mang sát tính cực nặng; 恶鬼 là ác quỷ, vong linh hung ác hại người. Gộp hai chữ này làm một là truyện mất luôn lý do vì sao một con ma đáng sợ hơn con kia. 鬼压床 thì gói khóa bằng từ người Việt vẫn dùng: bóng đè. Các mục như minh hôn, giáng đầu được khóa như nhãn thể loại, không kèm mô tả gì thêm.
Phù lục, chu sa và cương thi cũng có ở gói Tu Tiên với cùng cách dịch, phần đó mình đối chiếu ở bài Thuật ngữ tu tiên khi dịch truyện: hệ cảnh giới Luyện Khí đến Độ Kiếp và các cặp chữ đồng âm dễ nhầm.
| Chữ gốc | Cách dịch khóa sẵn |
|---|---|
| 厉鬼 / 恶鬼 | lệ quỷ / ác quỷ |
| 怨灵 / 红衣女鬼 | oán linh / nữ quỷ áo đỏ |
| 怨气 / 阴气 | oán khí / âm khí |
| 鬼打墙 / 鬼压床 / 鬼上身 | quỷ đả tường / bóng đè / quỷ nhập |
| 黑白无常 / 孟婆汤 | Hắc Bạch Vô Thường / canh Mạnh Bà |
| 僵尸 / 赶尸 | cương thi / cản thi |
| 冥婚 / 纸扎人 / 凶宅 | minh hôn / người giấy / hung trạch |
| 风水局 | cục phong thủy |
| 符箓 / 桃木剑 / 黑狗血 | phù lục / kiếm gỗ đào / máu chó mực |
| 阴阳眼 | Âm Dương Nhãn |
| 蛊毒 / 降头 | cổ độc / giáng đầu |
Quy tắc quái đàm và Cthulhu: quy tắc, điểm SAN, ô nhiễm nhận thức
Nhóm này có 26 mục. 规则怪谈 là quy tắc quái đàm, 守则 là quy tắc, tức bản nội quy sinh tồn dán trong sở thú, bệnh viện hay khách sạn của truyện. SAN值 là điểm SAN, 掉SAN là tụt SAN; bản tiếng Việt giữ chữ SAN vì người đọc thể loại này đã quen. Mảng Cthulhu khóa khái niệm: không thể gọi tên, Cựu Nhật Chi Chủ, Ngoại Thần, không thể nhìn thẳng. Truyện vô hạn lưu kinh dị có phó bản kinh dị và nhà an toàn trong gói này, còn phó bản nói chung, vô hạn lưu và hệ thống thuộc bài Thuật ngữ truyện hệ thống, xuyên nhanh và vô hạn lưu: dịch chuẩn bảng thuộc tính, phó bản, kim thủ chỉ. Mình dựng một tờ quy tắc ngắn (câu ví dụ tự dựng để minh họa, không trích từ tác phẩm có bản quyền): "员工守则:一、晚上十点后,不要回应走廊里的敲门声。二、如果感觉SAN值下降,请立即前往安全屋。"
Bản dịch bám từng chữ: "Bộ luật nhân viên: Một, sau mười giờ tối, đừng đáp lại tiếng gõ cửa ngoài hành lang. Hai, nếu thấy giá trị SAN giảm, hãy lập tức tới phòng an toàn." -> Bản dịch khi bật gói Linh Dị & Trinh Thám: "Quy tắc nhân viên: Một, sau mười giờ tối, đừng đáp lại tiếng gõ cửa ngoài hành lang. Hai, nếu thấy điểm SAN giảm, hãy lập tức tới nhà an toàn."
| Chữ gốc | Cách dịch khóa sẵn |
|---|---|
| 规则怪谈 / 守则 | quy tắc quái đàm / quy tắc |
| 都市传说 | truyền thuyết đô thị |
| SAN值 / 掉SAN | điểm SAN / tụt SAN |
| 精神污染 / 认知污染 | ô nhiễm tinh thần / ô nhiễm nhận thức |
| 不可名状 / 不可直视 | không thể gọi tên / không thể nhìn thẳng |
| 旧日支配者 / 外神 | Cựu Nhật Chi Chủ / Ngoại Thần |
| 收容物 | vật phẩm quản thúc |
| 恐怖副本 / 安全屋 | phó bản kinh dị / nhà an toàn |
Trinh thám: pháp y, mật thất, bằng chứng ngoại phạm
Nhóm trinh thám có 30 mục, lo phần chữ chuyên ngành của truyện hình sự. 不在场证明 là bằng chứng ngoại phạm, không phải "chứng minh không có mặt"; 侧写 là phác họa tâm lý tội phạm; 悬案 là án treo. Gói không có 侦探, nên chữ thám tử vẫn dịch theo ngữ cảnh từng câu.
| Chữ gốc | Cách dịch khóa sẵn |
|---|---|
| 法医 / 尸检 | pháp y / khám nghiệm tử thi |
| 第一现场 | hiện trường đầu tiên |
| 密室杀人 | án mạng mật thất |
| 不在场证明 | bằng chứng ngoại phạm |
| 真凶 | hung thủ thật sự |
| 侧写 | phác họa tâm lý tội phạm |
| 悬案 / 重案组 | án treo / tổ trọng án |
Truyện pha thể loại thì chọn gói nào, và hai gói không có gì?
Mỗi truyện chỉ chọn một gói thể loại, và hai gói này không chung chữ gốc nào. Bộ mạt thế pha quy tắc quái đàm như bộ mình kể ở trên thì chọn gói chiếm phần lớn truyện, ở đây là Khoa Huyễn & Mạt Thế; vài chữ của gói kia mà truyện dùng đi dùng lại, như 守则 hay SAN值, thì thêm vào Từ điển của tôi. Một số chữ mạt thế như 丧尸, 异能, 末世 cũng có ở vài gói khác với cùng cách dịch, nên đổi gói không làm lệch mấy chữ đó.
Nói thật phần khuyết. Gói Khoa Huyễn & Mạt Thế không có 赛博朋克, 义体, 仿生人, 机器人; mảng công nghệ có các mục như trí tuệ nhân tạo, trí não, quang não. Gói Linh Dị & Trinh Thám không có 茅山, 道士, 天师, cũng không có 克苏鲁 dù có khái niệm Cthulhu. Không có 规则 hay 鬼 đứng riêng: câu kiểu "规则一" sẽ không khớp mục nào, và 鬼 là chữ quá thường nên mình không thêm vào Từ điển của tôi. Tên căn cứ, tên phó bản, tên nhân vật của từng bộ phải quét. Lớp từ 18+ dùng chung là phần riêng bật hoặc tắt ở trang Từ điển, không nằm trong gói thể loại.
Chọn gói, quét tên căn cứ, khóa chữ của gói kia: làm theo thứ tự nào?
Gói thể loại chỉ nạp những mục có chữ gốc xuất hiện trong đoạn đang dịch. Bảng có ba tầng ưu tiên: Tên & thuật ngữ của riêng truyện thắng Từ điển của tôi, Từ điển của tôi thắng gói thể loại. Cách đồng đội, đội trưởng và người trong căn cứ gọi nhau vẫn chốt theo nguyên tắc ở bài Chọn cách xưng hô theo quan hệ nhân vật khi dịch truyện Trung. Các bước mình làm cho một bộ mạt thế hay linh dị dài:
- Ở bước thiết lập truyện, chọn Thể loại là Khoa Huyễn & Mạt Thế cho truyện mạt thế, tinh tế, cơ giáp; chọn Linh Dị & Trinh Thám cho truyện linh dị, quy tắc quái đàm, trinh thám. Truyện pha thì chọn gói chiếm phần lớn.
- Bấm Quét tên & thuật ngữ để lấy tên nhân vật, tên căn cứ, tên tiểu đội, tên phó bản của bộ truyện, rồi duyệt danh sách trước khi dịch.
- Mở tab Tên & thuật ngữ của truyện, soát các tên vừa quét và sửa bản dịch cần chốt.
- Chữ thuộc gói kia mà truyện dùng nhiều, như 守则, SAN值 trong một bộ mạt thế, thì thêm vào Từ điển của tôi ở trang Từ điển chung; mục ở đây áp cho mọi truyện về sau, nên mình chỉ thêm chữ chắc chắn là thuật ngữ, không thêm 鬼 hay 规则 đứng riêng.
- Dịch theo đợt; gặp chữ sai ở chương đã dịch thì sửa là một lượt dịch lại dòng đó có phí, bảng mới không tự cập nhật các chương cũ.
Bảng khóa xong là lúc dịch theo đợt và xuất sách để đọc theo hướng dẫn tại bài Cách dịch truyện EPUB sang tiếng Việt và xuất file để đọc.