ใครเรียกใครว่าศิษย์พี่หรือศิษย์น้อง
Tri Thu知秋
สารบัญ
สมมติว่าศิษย์ชายเรียกผู้หญิงคนหนึ่งว่าศิษย์พี่หญิง แล้วเธอเรียกเขากลับว่าศิษย์น้องชาย ทั้งสองเป็นศิษย์รุ่นเดียวกัน แต่เธอมีลำดับสูงกว่า คำเรียกนี้บอกความสัมพันธ์ในสำนัก ไม่ได้หมายความว่าเป็นพี่น้องในครอบครัว

ประโยคจีนต่อไปนี้ผมแต่งขึ้นเพื่อยกตัวอย่างศิษย์ชายพูดกับศิษย์พี่หญิง ไม่ได้ยกมาจากนิยายเรื่องใด:
师姐,剑谱我抄完了。
อาจแปลได้ว่า "ศิษย์พี่หญิง ข้าคัดลอกตำรากระบี่เสร็จแล้ว"
อีกฝ่ายจะเรียกเขากลับว่าศิษย์น้องชายหรือเรียกชื่อก็ได้ ไม่ต้องเรียกว่าศิษย์พี่หรือศิษย์น้องทุกประโยค
เลือกคำจากคนที่ถูกเรียก ไม่ใช่คนพูด
师兄 ใช้เรียกศิษย์ชายที่มีลำดับสูงกว่า ส่วน 师姐 ใช้กับศิษย์หญิงที่มีลำดับสูงกว่า 师弟 และ 师妹 ใช้เรียกศิษย์ชายและหญิงที่มีลำดับต่ำกว่าตามลำดับ จึงอธิบายเป็นไทยได้ว่าศิษย์พี่ชาย ศิษย์พี่หญิง ศิษย์น้องชาย และศิษย์น้องหญิง
ไม่ว่าคนพูดจะเป็นชายหรือหญิง ก็เรียกผู้หญิงคนเดียวกันว่าศิษย์พี่หญิงได้ ในบทสนทนาภาษาไทยอาจใช้เพียงศิษย์พี่หรือศิษย์น้องเมื่อรู้แล้วว่าพูดกับใคร ผมไม่เติมชายหรือหญิงทุกครั้งถ้าประโยคไม่จำเป็นต้องบอกซ้ำ
อายุน้อยกว่าก็เป็นศิษย์พี่ได้
ในหลายเรื่อง ลำดับศิษย์นับจากเวลาที่ได้รับเข้าสำนัก คนที่เข้าก่อนจึงเป็นศิษย์พี่แม้อายุน้อยกว่า แต่แต่ละเรื่องอาจตั้งกฎต่างกัน ผมดูว่าเรื่องระบุไว้อย่างไร ไม่เลือกคำเรียกจากอายุอย่างเดียว
อ่านความสัมพันธ์ให้ชัดก่อนสรุปว่าอาจารย์คนเดียวกัน
ผมไม่สรุปว่าตัวละครสองคนมีอาจารย์คนเดียวกันจากคำเรียกเพียงคำเดียว แต่กลับไปดูตอนที่เรื่องบอกความสัมพันธ์ของพวกเขา ส่วนคำเรียกข้ามรุ่นอาจารย์กับศิษย์ เช่น อาจารย์อา อธิบายแยกไว้ใน บทความเรื่องคำเรียกในสำนักแล้ว
สี่คำเรียกนี้เรียงตามสายการสอนของสำนัก ไม่ใช่สายเลือด พี่น้องและญาติฝ่ายพ่อฝ่ายแม่ใช้ชุดคำเรียกต่างออกไป ผมเปิดชุดนั้นที่ คำเรียกญาติในนิยายจีน: แยกลุงสองฝ่ายและญาติสองสายให้ถูกตอนแปล
หลินเป็นศิษย์พี่ของคนหนึ่ง แต่เป็นศิษย์น้องของอีกคน
ตารางนี้เป็นตัวอย่างที่แต่งขึ้น สมมติว่าสำนักนี้นับลำดับจากการเข้าสำนัก หลินเป็นผู้หญิงที่เข้าก่อนหมิงกับหัง แต่เข้าหลังคัง ตารางแสดงคำเรียกทั้งสองฝ่ายเมื่อทั้งสองเรียกกันตามลำดับของสำนัก
| คนพูด | เข้าสำนัก | เรียกหลินว่า | หลินเรียกกลับว่า |
|---|---|---|---|
| หมิง ชาย | หลังหลิน | ศิษย์พี่หญิง | ศิษย์น้องชาย |
| หัง หญิง | หลังหลิน | ศิษย์พี่หญิง | ศิษย์น้องหญิง |
| คัง ชาย | ก่อนหลิน | ศิษย์น้องหญิง | ศิษย์พี่ชาย |
หมิงกับหังเรียกหลินว่าศิษย์พี่หญิงเหมือนกัน แต่หลินเรียกหมิงว่าศิษย์น้องชายและเรียกหังว่าศิษย์น้องหญิง เมื่อพูดกับคัง หลินกลับเป็นศิษย์น้อง การจับคู่นี้ใช้ตอนที่ทั้งสองฝ่ายเรียกตามฐานะ ไม่ได้หมายความว่าตอบด้วยชื่อแล้วผิด
ไม่ต้องเรียกเต็มทุกประโยค
เวลาคุยกันเป็นส่วนตัว ชื่อหรือคำเรียกที่สนิทกันอาจฟังเป็นธรรมชาติกว่า แต่ถ้าฉากนั้นกำลังเน้นลำดับในสำนัก คำว่าศิษย์พี่หรือศิษย์น้องช่วยให้ความสัมพันธ์ชัดขึ้น ผมเลือกตามบริบทของแต่ละฉาก ไม่ใช้คำเดียวกันแทนทุกกรณีตลอดทั้งเรื่อง
จดความสัมพันธ์ไว้แล้วตรวจบทสนทนา
วิธีจดคำเรียกทั้งสองฝ่ายอยู่ใน บทความเรื่องคำเรียกระหว่างตัวละคร สำหรับศิษย์ร่วมรุ่น ผมเพิ่มว่าใครมีลำดับสูงกว่าและเรื่องยืนยันไว้ตรงไหน
ชุดคำศัพท์แนวบำเพ็ญเซียนสำหรับแปลเป็นภาษาไทยมี 师兄 และ 师姐 ให้ใช้เป็นข้อมูลอ้างอิง แต่ยังต้องเลือกคำให้เข้ากับเรื่องและตรวจว่าแต่ละคนกำลังพูดกับใคร รายการคำศัพท์ไม่ได้บอกความสัมพันธ์ของตัวละครทุกคู่
ตัวอย่างทั้งหมดข้างต้นมาจากนิยายจีน นิยายเกาหลีใช้ระบบต่างออกไป คำอย่าง oppa และ hyung ยังขึ้นกับเพศของผู้พูดด้วย ผมเล่าแยกไว้ใน คำเรียกเกาหลีเวลาแปลนิยาย: คง oppa, hyung ไว้หรือแปลเป็นพี่?
- คำเรียกตรงกับคนที่ถูกเรียกและลำดับของเขาหรือเธอหรือไม่?
- ในฉากที่ความสัมพันธ์ร่วมสำนักมีความสำคัญ บทสนทนายังบอกความสัมพันธ์นั้นได้หรือไม่?
- ถ้าเปลี่ยนมาเรียกชื่อ เข้ากับบริบทหรือไม่? อย่าเพิ่งสรุปว่าความสัมพันธ์เปลี่ยนไปแล้ว
ก่อนแปล ผมจดว่าใครเป็นศิษย์รุ่นเดียวกันและแต่ละคนอยู่ในลำดับไหน เมื่ออ่านบทสนทนาทวนก็เทียบกับบันทึกนั้น