Đến nội dung chính

Khóa thuật ngữ võ hiệp trước khi dịch: truyện kiếm hiệp Trung và truyện Murim Hàn cùng gọi một tên

Tri Thu知秋

Mục lục

Truyện võ hiệp dịch bằng AI hay trượt ở ba chỗ: chữ nội công đổi tên theo chương, tầng kiếm khí bị gộp làm một, và tên môn phái chỗ phiên âm chỗ Hán-Việt. Trên NovelVerba, chọn Thể loại là Võ Hiệp & Giang Hồ khóa sẵn 120 thuật ngữ gốc, gồm 75 mục chữ Trung cho truyện kiếm hiệp và 45 mục chữ Hàn cho truyện Murim, đếm đủ 171 dòng khi thêm chữ phồn thể. Cùng một môn phái ở hai nguồn chữ được khóa về cùng một tên, nên đọc truyện Trung rồi sang truyện Hàn vẫn gặp đúng Hoa Sơn Phái, đúng Võ Lâm Minh.

Sân luyện kiếm trên vách núi lúc hoàng hôn, kiếm khách áo xanh ngọc và nữ kiếm sĩ áo nâu thắt đai đỏ giao kiếm, vệt kiếm khí vàng ấm nối hai lưỡi kiếm.
Hai lối võ, hai nguồn chữ, một trận giao kiếm: khóa tên chiêu thức và môn phái trước khi dịch để hai bên vẫn đọc ra cùng một cảnh.
Nhóm thuật ngữChữ gốc thường gặpCách dịch khóa sẵn trong gói Võ Hiệp & Giang Hồ
Nội công và thân pháp内力 / 真气 / 轻功 / 点穴nội lực / chân khí / khinh công / điểm huyệt
Kiếm khí và cương khí truyện Murim검기 / 검강 / 호신강기kiếm khí / kiếm cương / hộ thân cương khí
Thang cao thủ truyện Murim일류고수 / 절정고수 / 초절정 / 화경cao thủ nhất lưu / cao thủ Tuyệt Đỉnh / Siêu Tuyệt Đỉnh / Hóa Cảnh
Môn phái ở hai nguồn chữ华山派 / 화산파Hoa Sơn Phái (cả hai)
Thiết chế giang hồ镖局 / 六扇门 / 锦衣卫tiêu cục / Lục Phiến Môn / Cẩm y vệ
Bẫy nghĩa mặt chữ金盆洗手 / 采花贼 / 绿林好汉rửa tay gác kiếm / thái hoa tặc / lục lâm hảo hán

Mình đọc võ hiệp từ hồi còn thuê sách ngoài tiệm, giờ thì đọc thêm cả truyện Murim Hàn. Cái khó chịu nhất không phải câu văn cứng mà là tên gọi trôi: chương đại hội võ lâm vừa có Hoa Sơn Phái lên đài, sang chương sau cùng môn phái ấy thành "phái Hwasan"; nhân vật chính vượt ải, bản dịch vẫn ghi "kiếm khí" y như chương trước nên mình không biết hắn vừa lên một tầng hay chưa; tới đoạn lão tiền bối 金盆洗手 thì bản dịch để nguyên "rửa tay chậu vàng". Đọc thêm vài chương là phải lật lại xem ai thuộc phái nào.

Mấy chỗ trượt ấy có chung một gốc: chữ võ hiệp nhìn rất giống chữ thường. 六扇门 không phải "sáu cánh cửa", khóa đúng là Lục Phiến Môn, cơ quan bổ khoái triều đình chuyên điều tra trọng án liên quan tới giang hồ; 采花贼 không phải "trộm hái hoa", khóa đúng là thái hoa tặc; 绿林好汉 không phải "hảo hán rừng xanh", khóa đúng là lục lâm hảo hán. Mình dựng một câu tiếng Trung ngắn gom các bẫy điển hình (câu ví dụ tự dựng để minh họa, không trích từ tác phẩm có bản quyền): "华山派掌门金盆洗手那日,六扇门的人混进镖局,抓走了一个采花贼。" Cùng một câu, hai cách đọc:

Bản dịch bám từng chữ: "Ngày chưởng môn phái Hoa Sơn rửa tay chậu vàng, người của sáu cánh cửa trà trộn vào cục áp tải, bắt đi một tên trộm hái hoa." -> Bản dịch khi bật gói Võ Hiệp & Giang Hồ: "Ngày chưởng môn Hoa Sơn Phái rửa tay gác kiếm, người của Lục Phiến Môn trà trộn vào tiêu cục, bắt đi một tên thái hoa tặc."

Giang hồ, võ lâm, môn phái: gói từ điển khóa những tên tổ chức nào?

Lớp ngoài cùng của truyện võ hiệp là bản đồ thế lực. 江湖 là giang hồ, thế giới bôn ba của người luyện võ ngoài vòng triều đình; 武林 là võ lâm, cộng đồng chung của các môn phái; 武林盟 là Võ Lâm Minh, liên minh các môn phái chính đạo, đứng đầu là Võ Lâm Minh Chủ (武林盟主). Đối lại có 魔教, Ma Giáo, và 邪派, tà phái. Truyện kiếm hiệp chữ Trung được khóa sẵn tên của các đại môn phái quen thuộc, kèm các thế lực ngoài môn phái như Cái Bang, Đường Môn, Minh Giáo.

Bảng tên môn phái chữ Trung gói đã khóa:

Chữ gốcCách dịch khóa sẵnThế lực trong truyện
少林派Thiếu Lâm Pháimôn phái Phật môn đứng đầu võ lâm Trung Nguyên
武当派Võ Đang Pháiđại môn phái Đạo gia, nổi tiếng kiếm pháp nội gia
峨眉派Nga Mi Pháidanh môn chính phái, phần lớn là nữ đệ tử
华山派Hoa Sơn Pháidanh môn kiếm phái đóng tại núi Hoa Sơn
昆仑派 / 崆峒派Côn Luân Phái / Không Động Pháihai đại môn phái lâu đời
点苍派 / 青城派Điểm Thương Phái / Thanh Thành Pháimôn phái vùng Vân Nam và Tứ Xuyên
丐帮Cái Bangbang của người ăn mày, mạng lưới tình báo khắp nơi
唐门Đường Mônthế gia đất Thục chuyên ám khí và độc dược
明教 / 魔教Minh Giáo / Ma Giáogiáo phái bị chính phái coi là ma đạo
武林盟主Võ Lâm Minh Chủngười đứng đầu liên minh võ lâm chính phái

Nội lực, khinh công, điểm huyệt: chữ nội công dịch thống nhất thế nào?

Chữ nội công là lớp dễ trôi tên nhất, vì mỗi chữ đều có nghĩa đời thường. 内力 là nội lực, sức mạnh tu luyện từ bên trong cơ thể; 真气 là chân khí, luồng khí nội lực tinh thuần chạy trong kinh mạch; 罡气 là cương khí, chân khí cứng rắn cô đặc bên ngoài cơ thể cao thủ. Bản dịch để 内力 chương này là "sức mạnh bên trong", chương sau là "nội công" thì người đọc tưởng đó là hai thứ khác nhau. Lớp thân pháp và huyệt đạo cũng khóa sẵn để cảnh giao đấu không bị diễn giải lại mỗi lần.

Chữ gốcCách dịch khóa sẵnNghĩa trong truyện
内力nội lựcsức mạnh tu luyện từ bên trong cơ thể người luyện võ
真气chân khíluồng khí nội lực tinh thuần vận chuyển trong kinh mạch
罡气cương khíchân khí cứng rắn cô đặc bên ngoài cơ thể cao thủ
内功心法nội công tâm phápkhẩu quyết và phương pháp vận khí luyện nội công
轻功khinh côngthân pháp di chuyển nhẹ nhàng, bay nhảy trên cao
点穴 / 解穴điểm huyệt / giải huyệtđánh vào huyệt đạo để khống chế, rồi hóa giải
任督二脉hai mạch Nhâm Đốchai mạch chính cần đả thông để thành đại cao thủ
走火入魔tẩu hỏa nhập machân khí nghịch loạn khi luyện công, trọng thương hoặc điên loạn

Kiếm khí, kiếm cương, hộ thân cương khí: thang võ công truyện Murim nằm ở đâu?

Truyện Murim Hàn đo sức nhân vật bằng thứ họ phóng ra được từ thanh kiếm, nên gộp các tầng này làm một là mất luôn khoảnh khắc đột phá. Theo ghi chú trong gói, 검기 là kiếm khí, luồng chân khí sắc bén phóng ra từ thanh kiếm; cao thủ Tuyệt Đỉnh (절정고수) bắt đầu phóng được kiếm khí. Lên Siêu Tuyệt Đỉnh (초절정) thì ngưng tụ được 검강, kiếm cương, kiếm khí bậc cao cô đặc thành thực thể, cùng 호신강기, hộ thân cương khí, lớp cương khí vô hình bao bọc toàn thân. Chương nào nhân vật chém ra kiếm cương lần đầu, bản dịch phải gọi đúng kiếm cương, không phải kiếm khí như mọi lần.

Thang cao thủ Murim gói đã khóa, xếp theo ghi chú trong gói:

Chữ gốc (Hàn)Cách dịch khóa sẵnDấu hiệu trong truyện
일류고수cao thủ nhất lưutrình độ thượng thừa
절정고수cao thủ Tuyệt Đỉnhbắt đầu phóng được kiếm khí
초절정Siêu Tuyệt Đỉnhngưng tụ được kiếm cương và hộ thân cương khí
화경Hóa Cảnhdung hợp hoàn hảo nội công và chiêu thức
현경의 경지cảnh giới Huyền Cảnhvượt lên trên Hóa Cảnh, cảm ứng cùng tự nhiên
생사경Sinh Tử Cảnhsiêu việt ranh giới sinh tử
만류귀종Vạn Lưu Quy Tôngvạn môn võ học quy về một chân lý

Truyện kiếm hiệp chữ Trung có thang riêng, ngắn hơn: 后天之境 là Hậu Thiên Chi Cảnh, 先天之境 là Tiên Thiên Chi Cảnh, rồi Tông Sư (宗师) và Đại Tông Sư (大宗师); người võ công cái thế thì gọi là tuyệt thế cao thủ (绝世高手). Phía chữ Trung có 剑气, kiếm khí, và 剑意, kiếm ý, cảnh giới cảm ngộ kiếm đạo. Võ hiệp là võ học của người phàm, không phải thang tu tiên; truyện pha tu tiên thì thang Luyện Khí đến Độ Kiếp mình đối chiếu ở bài Thuật ngữ tu tiên khi dịch truyện: hệ cảnh giới Luyện Khí đến Độ Kiếp và các cặp chữ đồng âm dễ nhầm.

Truyện Murim Hàn và truyện kiếm hiệp Trung có dùng chung tên môn phái không?

Có, với những tên gói đã khóa. Chữ Hàn và chữ Trung khác hẳn mặt chữ, nhưng gói cho cả hai về cùng một tên: 화산파 và 华山派 đều là Hoa Sơn Phái, 무림맹 và 武林盟 đều là Võ Lâm Minh, 마교 và 魔教 đều là Ma Giáo, 주화입마 và 走火入魔 đều là tẩu hỏa nhập ma. Chữ Hàn trong câu thường dính trợ từ phía sau, kiểu 화산파의 hay 화산파가, nhưng vẫn chứa nguyên cụm 화산파 nên vẫn khớp mục trong gói.

Truyện Murim còn có những thế lực riêng mà truyện Trung ít dùng, gói khóa sẵn cả nhóm này:

Chữ gốc (Hàn)Cách dịch khóa sẵnThế lực trong truyện
구파일방Cửu Phái Nhất Bangchín môn phái và Cái Bang, trụ cột Chính phái
오대세가Ngũ Đại Thế Gianăm gia tộc võ học hùng mạnh nhất
정파 / 사파chính phái / tà pháihai phe lớn của võ lâm
천마신교 / 천마Thiên Ma Thần Giáo / Thiên Matên tôn xưng của Ma Giáo và giáo chủ của nó
사패련Tà Bá Liênliên minh Tà phái đối trọng Võ Lâm Minh
종남파Chung Nam Pháikiếm phái đối thủ trực tiếp của Hoa Sơn Phái
남궁세가 / 사천당가Nam Cung Thế Gia / Tứ Xuyên Đường Giahai đại thế gia
장문인 / 장로 / 가주Chưởng Môn Nhân / Trưởng Lão / Gia Chủngười cầm quyền trong môn phái và thế gia

Một chỗ cần để ý: 唐门 chữ Trung là Đường Môn, còn 사천당가 chữ Hàn là Tứ Xuyên Đường Gia. Đây là hai mục riêng, gói không gộp làm một tên. Truyện Hàn hiện đại có thợ săn, cổng hầm ngục, hồi quy thì dùng gói khác, mình viết riêng ở bài Thuật ngữ truyện Hàn khi dịch: Thợ săn, Hầm ngục, Chòm sao và Hồi quy.

Rửa tay gác kiếm, Lục Phiến Môn: vì sao dịch từng chữ ra sai nghĩa?

Thiết chế giang hồ là chỗ dịch từng chữ cho ra câu đúng ngữ pháp mà sai hoàn toàn. 金盆洗手 là nghi thức tuyên bố rút lui khỏi ân oán giang hồ vĩnh viễn, gói khóa thành rửa tay gác kiếm; 镖局 là tiêu cục, tổ chức nhận hộ tống hàng hóa hoặc yếu nhân đi đường xa, đứng đầu là Tổng Tiêu Đầu (总镖头). 比武招亲 là tỷ võ chiêu thân, lập lôi đài đấu võ để kén chồng; 华山论剑 là Hoa Sơn Luận Kiếm, cuộc tỷ thí giữa các tuyệt thế cao thủ trên đỉnh Hoa Sơn. Bảng các bẫy hay gặp, đặt bản dịch từng chữ cạnh bản khóa sẵn:

Chữ gốcDịch từng chữ (sai)Cách dịch khóa sẵn
金盆洗手rửa tay chậu vàngrửa tay gác kiếm
六扇门sáu cánh cửaLục Phiến Môn
采花贼trộm hái hoathái hoa tặc
绿林好汉hảo hán rừng xanhlục lâm hảo hán
蒙汗药thuốc mồ hôi Môngthuốc mê Mông Hãn
易容术thuật dễ đổi mặtthuật dịch dung
暗器đồ vật tốiám khí

Gói Võ Hiệp & Giang Hồ không khóa sẵn những gì?

Nói thật phần khuyết để khỏi chờ thứ gói không có. Thứ nhất, gói không có cách gọi thầy trò kiểu Trung: 师父, 师兄, 掌门 nằm ở gói Tu Tiên, mà một truyện chỉ áp gói của thể loại đã chọn. Phía chữ Hàn gói có đại sư huynh (대사형), tiểu sư đệ (막내 사제), sư thúc (사숙), nhưng cả hệ sư phụ, sư bá, sư thúc của truyện Trung thì mình chốt theo bài Xưng hô tông môn khi dịch truyện: gọi đúng sư phụ, sư thúc, sư bá rồi tự thêm vào bảng.

Thứ hai, gói chưa có 剑罡: kiếm cương hiện chỉ đến từ chữ Hàn 검강; phía chữ Trung có 罡气 là cương khí. Thứ ba, thang Murim trong gói bắt đầu từ cao thủ nhất lưu, chưa có mục riêng cho tam lưu, nhị lưu (삼류, 이류). Thứ tư, tên môn phái tự chế của từng bộ truyện không nằm trong gói chung. Các chữ này muốn cố định thì thêm vào Từ điển của tôi ở trang Từ điển chung.

Chọn gói, quét tên, khóa môn phái riêng: làm theo thứ tự nào?

Gói thể loại chỉ nạp những mục có chữ gốc xuất hiện trong đoạn đang dịch, kèm ghi chú nghĩa, nên câu văn vẫn chạy tự nhiên chứ không cứng như tra từ điển. Bảng có ba tầng ưu tiên: Tên & thuật ngữ của riêng truyện thắng Từ điển của tôi, Từ điển của tôi thắng gói thể loại. Cặp gọi nhau giữa hai nhân vật, ai gọi ai là huynh, là tiền bối, vẫn chốt theo bài nền Chọn cách xưng hô theo quan hệ nhân vật khi dịch truyện Trung. Các bước mình làm cho một bộ võ hiệp dài:

  1. Ở bước thiết lập truyện, chọn Thể loại là Võ Hiệp & Giang Hồ để khóa sẵn 120 thuật ngữ gốc cho cả truyện kiếm hiệp chữ Trung lẫn truyện Murim chữ Hàn.
  2. Bấm Quét tên & thuật ngữ để lấy tên nhân vật, tên môn phái và tên chiêu thức riêng của bộ truyện, rồi duyệt danh sách trước khi dịch.
  3. Mở tab Tên & thuật ngữ của truyện, soát các mục hay gặp: sửa bản dịch cần chốt, xóa mục thừa, đọc ghi chú hiện dưới từng mục.
  4. Chữ gói chưa có (师父, 剑罡, tam lưu, nhị lưu, tên môn phái tự chế) thì thêm vào Từ điển của tôi ở trang Từ điển chung; lưu ý mục ở đây áp cho mọi truyện về sau, không riêng bộ đang dịch.
  5. Dịch theo đợt; gặp tên sai ở chương đã dịch thì sửa là một lượt dịch lại dòng đó có phí, bảng mới không tự cập nhật các chương cũ.

Bảng khóa xong là lúc dịch theo đợt và xuất sách để đọc theo hướng dẫn tại bài Cách dịch truyện EPUB sang tiếng Việt và xuất file để đọc. Truyện Murim Hàn tải lên từ file gốc thì mình chuẩn bị file và chọn gói theo bài Dịch truyện Hàn và Light Novel Nhật bằng AI: chuẩn bị file và từ điển.

Bắt đầu dịch bộ truyện võ hiệp của bạn trên NovelVerba