Dịch truyện có vi phạm bản quyền không?
Tri Thu知秋
Mục lục
Một chương mở miễn phí trên web, một cuốn EPUB đã mua, một file TXT có nút tải: cả ba đều có thể đọc được. Nhưng quyền đọc không tự trả lời câu hỏi bạn có được sao chép, gửi nội dung cho dịch vụ AI hay phát hành bản dịch hay không.

Phạm vi bài viết
Đây là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý cho một trường hợp cụ thể. Ngôn ngữ bạn đọc bài này không quyết định luật áp dụng. Ngoại lệ, giấy phép và nghĩa vụ có thể khác nhau theo quốc gia; nếu định phát hành hoặc kinh doanh, nên hỏi chủ sở hữu quyền hoặc luật sư phù hợp.
Có file không có nghĩa là có đủ quyền
Hãy tách ba việc: sao chép bản gốc, dịch nội dung và chia sẻ bản gốc hoặc bản dịch. Một giấy phép có thể cho việc này nhưng không cho việc kia. Tóm tắt Công ước Berne của WIPO nêu quyền dịch và quyền sao chép trong các quyền của tác giả, đồng thời có những ngoại lệ có điều kiện. Không thể lấy một câu về đọc cá nhân để thay cho việc kiểm tra các điều kiện đó.
Mua một cuốn sách cũng không mặc nhiên mua quyền phát hành bản dịch. Ngược lại, dịch và chia sẻ không phải lúc nào cũng bị cấm: tác phẩm, giấy phép hoặc sự cho phép của chủ sở hữu có thể cho phép, trong phạm vi nhất định. Còn khi quyền đã rõ, file PDF hoặc DOCX trên tay vẫn chưa phải định dạng app nhận, mình đưa nó về TXT, Markdown hoặc EPUB trước theo bài Dịch truyện file PDF: cần đưa PDF, DOCX về định dạng nào trước khi tải lên?
Ba câu hỏi trước khi tải lên
- File đến từ đâu? Bạn có căn cứ nào cho quyền sao chép và sử dụng nội dung đó, ngoài việc tải được file?
- Căn cứ đó có cho phép dịch và gửi nội dung tới một dịch vụ xử lý bên ngoài không? Có giới hạn về mục đích, nơi sử dụng hoặc thời hạn không?
- Bạn chỉ đọc riêng hay còn gửi cho bạn bè, đăng lên mạng, bán bản dịch? Quyền cho từng việc và điều khoản của công cụ bạn dùng có cho phép không?
Khi đã có căn cứ cho phép
Trường hợp dễ xác định hơn là bản thảo bạn tự viết và còn nắm các quyền liên quan, hoặc văn bản được chủ sở hữu cho phép sao chép và dịch bằng dịch vụ bạn định dùng. Giữ lại giấy phép hoặc trao đổi xác nhận, cùng phạm vi được phép.
Tác phẩm thuộc phạm vi công cộng hoặc có giấy phép mở cũng có thể dùng theo điều kiện phù hợp. Nhưng hãy kiểm đúng tác phẩm, phiên bản và nơi sử dụng: nguyên tác hết hạn bảo hộ không có nghĩa bản dịch mới, minh họa hay chú giải đi kèm cũng hết hạn. Giấy phép mở không phải giấy phép nào cũng cho cùng một cách sử dụng.
Khi còn phải kiểm tra
Nút tải TXT chỉ cho biết trang có chức năng tải file. Chương mở miễn phí chỉ cho biết bạn có thể truy cập để đọc. Cả hai chưa chứng minh người đăng có quyền phân phối hoặc cho phép bạn dịch. Công cụ đóng gói trang web thành EPUB không tự cấp thêm quyền cho nội dung.
Đọc riêng, không thu tiền là những tình tiết có thể quan trọng, không phải giấy thông hành chung. Chẳng hạn, U.S. Copyright Office giải thích fair use tại Mỹ phải xét nhiều yếu tố và từng trường hợp; không có công thức bảo đảm chỉ vì mục đích phi thương mại. Nước khác có thể dùng hệ ngoại lệ khác. Cũng không nên gọi việc lưu cả cuốn EPUB lâu dài là sao chép tạm thời chỉ vì mình định đọc riêng.
Dịch ngay trong trình duyệt cũng không tự giải quyết câu hỏi này. Cần xem công cụ có gửi nội dung ra ngoài không, điều khoản nguồn và căn cứ sử dụng của bạn. Việc trang gốc nhận thêm lượt xem hoặc bạn đã ủng hộ tác giả không thay thế sự cho phép cần thiết.
Những dấu hiệu nên dừng lại
Nếu cách lấy file đòi hỏi né kiểm soát truy cập, gỡ DRM, dùng tài khoản không được phép hoặc lấy chương trả phí mà chưa có quyền truy cập, đừng coi đó chỉ là bước chuẩn bị kỹ thuật. Có thể phát sinh vấn đề riêng về truy cập, biện pháp bảo vệ, hợp đồng và bản quyền; bài này không hướng dẫn thực hiện.
Tương tự, sao chép hàng loạt trái điều khoản nguồn hoặc chia sẻ một bản dịch của tác phẩm đang được bảo hộ khi không có quyền hay ngoại lệ áp dụng là dấu hiệu rủi ro đáng kể. Nhóm kín, chia sẻ miễn phí và không chạy quảng cáo không tự loại bỏ vấn đề. Có kiếm tiền hay không cũng không phải ranh giới duy nhất giữa được phép và vi phạm.
| Bạn đang có gì? | Còn phải kiểm gì? |
|---|---|
| File mua từ nguồn chính thức | Điều kiện sao chép, dịch và xử lý qua bên thứ ba; mua để đọc không tự bao gồm các quyền này. |
| Chương miễn phí hoặc nút tải TXT | Quyền của người cung cấp và điều kiện sử dụng, không chỉ khả năng tải. |
| Giấy phép hoặc sự cho phép của chủ sở hữu | Đúng phiên bản, đúng mục đích, đúng phạm vi; giữ các điều kiện ghi công hay hạn chế khác. |
| Bản dịch muốn gửi cho người khác | Quyền phân phối bản dịch và điều khoản của dịch vụ đã dùng, kể cả khi gửi miễn phí. |
NovelVerba không xác nhận quyền của file thay bạn
NovelVerba nhận file bạn tự cung cấp, không phải kho truyện. Điều khoản sử dụng yêu cầu bạn có quyền hợp pháp để dịch tài liệu tải lên. Điều khoản hiện hành chỉ cho sử dụng bản dịch để đọc cá nhân, không cho phát tán, chia sẻ, bán hoặc xuất bản bản dịch tạo từ dịch vụ. Có quyền từ tác giả không tự gỡ giới hạn riêng này của dịch vụ.
Ô xác nhận khi tải lên không phải chứng nhận bản quyền; việc phần mềm nhận file hoặc dịch thành công cũng không chứng minh bạn được phép. Nếu chưa rõ căn cứ, hãy kiểm giấy phép hoặc hỏi người nắm quyền trước khi gửi nội dung.
Khi đã xác định quyền sử dụng phù hợp, hướng dẫn chuẩn bị file truyện là bước kế tiếp: kiểm tra quyền trước, chuẩn bị và dịch file sau. Đến lượt dịch thì hướng dẫn dịch và xuất EPUB giải thích phần thao tác.